BENDILL

Rafræn áhugakönnun.

Efnisyfirtlit

Áhugakönnun, hvað er það?

Hvaða gagn gera áhugakannanir?

Hvernig á að lesa úr niðurstöðum úr áhugakönnunum

Áhugasvið, hvað er átt við?

Sex áhugasvið Hollands (HVLFAS/FASHVL)

Hvernig gagnast áhugasviðsmat við leit að námi og störfum?

Hvað standa kvarðarnir í Bendli 3 fyrir?

Áhugakönnun, hvað er það?

Þegar ungt fólk og aðrir sem standa frammi fyrir því að velja nám eða starfssvettvang, getur verið gagnlegt að taka áhugakönnun sem metur á hvaða sviðum starfsáhugi fólks liggur. Áhugakannanir eru þannig byggðar upp að svara þarf spurningum um hversu vel eða illa fólki líka athafnir tengdar störfum (t.d. mála hús að utan), námsgreinar (t.d. líffræði) og störf (t.d. grunnskólakennari). Áhugakönnunin Bendill er rafræn og samanstendur af um 2-300 slíkum atriðum sem endurspegla íslenskan vinnumarkað og það námsframboð sem nemendur standa frammi fyrir í framhaldsskóla. Þegar búið er að svara öllum spurningunum err unnið úr svörunum og niðurstöður um hvar áhugasvið nemandans liggur eru tilbúnar um leið og hann hefur svarað öllum spurningunum.

til baka

Hvaða gagn gera áhugakannanir?

Ráðgjöf um náms og starfsval byggir á þeirri hugmyndafræði að hverjum og einum sé nauðsynlegt að þekkja eigin áhugasvið, færni og gildismat til að geta valið nám og starfsvettvang við hæfi. Ef samræmi næst milli þessara eiginleika einstaklingsins og starfsumhverfis er líklegra að hann verði ánægður og sýni árangur í starfi. Áhugakannanir hafa verið notaðar í næstum heila öld við að meta starfsáhuga fólks og hafa þær leikið lykilhlutverk í ráðgjöf um náms- og starfsval. Áhugakannanir eru þannig fyrst og fremst notaðar til að koma skipulagi á áhugasvið nemandans og auka þannig sjálfsþekkingu hans. Niðurstöður áhugasviðsmats koma nemendum af stað við frekari könnun á námsleiðum og mögulegum starfsvettvangi. Færni er formlega metin í skólanum og einnig eru til matstæki fyrir nemendur til að átta sig betur á eigin gildismati þ.e. hvað skiptir þá mestu máli í lífinu.

til baka

Hvernig á að lesa úr niðurstöðum úr áhugakönnunum

Bendill-I sýnir á hverju af sex áhugasviðum Hollands þ.e. handverks-, vísinda- lista-, félags-, athafna- og skipulagssviði starfsáhuginn liggur helst (sjá mynd og nánari lýsingu á áhugasviðunum neðar). Könnunin gefur upplýsingar um á hverju/m þessara sex meginsviða áhugi þinn liggur. Niðurstöður þínar eru bornar saman við áhuga nemenda í 10. bekk. Niðurstöðurnar birtast sem tölur á bilinu 20-80 og er meðaltalið 50. Á þeim sviðum sem eru rauð er áhugi þinn yfir meðaltali (yfir 60). Ef sviðið er gult er áhugi þinn í meðaltali (40-60) en ef það er grátt er áhugi þinn á sviðinu undir meðaltali (undir 40). Best er að skoða fyrst hvort þú fáir rautt á einhverju sviðanna eða hvar þú hefur hæstu töluna ef svo er ekki. Heiti námsbrauta sem falla undir hvert áhugasviðanna sex og í boði eru í framhaldsskólum landsins birtast við hvert svið.

Bendill- I: Niðurstöðublað.

Nemandi sem er hæstur á handverksviði og næst hæstur á skipulagssviði og síðan vísindasviði

Bendill-II sýnir á hverju af sex áhugasviðum Hollands þ.e. handverks-, vísinda- lista-, félags-, athafna- og skipulagssviði starfsáhuginn liggur helst. (sjá sjá nánari lýsingu og mynd neðar). Niðurstöður þínar eru bornar saman við áhuga nemenda í framhaldsskóla (18 ára og eldri fyrir háskólanema og vinnandi fólk sem tóku þátt í rannsókn). Niðurstöðurnar birtast sem tölur á bilinu 20-80 og er meðaltalið 50. Á þeim sviðum sem eru rauð er áhugi þinn yfir meðaltali (yfir 60). Ef sviðið er gult er áhugi þinn í meðaltali (40-60) en ef það er grátt er áhugi þinn á sviðinu undir meðaltali (undir 40). Best er að skoða fyrst hvort þú fáir rautt á einhverju sviðanna eða hvar þú hefur hæstu töluna ef ekkert sviðanna er rautt skaltu skoða hvaða svið gefur hæstu töluna  Auk áhugasviðanna sex er starfsáhugi brotinn niður í 28 undirsvið t.d. tölvur, opinber stjórnun eða félagsvísindi. Myndin sýnir hvernig hvert svið tengist megin áhugasviðunum sex t.d. er handverkssvið brotið niður í verk-tæknifræði, ræktun og búskap, sjávarútveg, raf- og byggingargreinar vélar og akstur. (nánari lýsingu á hverju sviði er að finna neðar).

Bendill- II: Niðurstöðublað.

Þátttakandi sem er hæstur á listasviði og næst hæstur á félagssviði og hár á undirsviðunum: sjónlistum, tísku og hönnun, og tölvum

 Áhugasvið, hvað er átt við?

Kenning Bandaríkjamannsins John L. Hollands um flokkun og formgerð starfsáhuga hefur verið ríkjandi í áhugasviðsmati og rannsóknum á starfsáhuga síðastliðin 30 ár. Holland flokkar starfsáhuga í sex meginsvið og lýsir tengslum þeirra með því að staðsetja þau á hornum sexhyrnings eða hring eins og við höfum kosið að nota í Bendli (sjá mynd neðar). Nemandi sem tekur áhugasviðskönnun fær upplýsingar um hver þessara áhugasviða lýsa áhuga hans/hennar best. Starfsáhugi hvers einstaklings getur verið misjafnlega þröngur eða víður og áhugi sumra fellur aðeins á eitt svið (t.d. handverk) en annarra að mörgum; oft þremur ( t.d. fræða-, lista- og félagssviðs). Algengast er að áhugi fólks falli að nokkrum sviðum sem liggja saman á sexhyrningi Hollands (t.d. félags- og athafnasvið  frekar en handverks- og félagssviðs). Einnig hafa komið fram  hugmyndir um að starfsáhugi liggi aðallega á pólum tveggja vídda og fólk hafi annaðhvort áhuga á að vinna með hluti eða fólk og hugmyndir eða gögn. Þessar hugmyndir samræmast vel kenningu Hollands en lýsa starfsáhuga á enn einfaldari hátt en sexhyrningurinn (sjá mynd).

 til baka

Sex áhugasvið Hollands

H-Handverkssvið

Þetta svið lýsir þeim sem líkar vel að að vinna með höndunum og beita alls kyns verkfærum, tækjum og tólum. Flest líkamleg störf höfða til þeirra auk starfa sem unnin eru utandyra. Þeim líkar að vera í ævinýralegu umhverfi og útistörf og útivist hvers konar höfðar gjarnan til þeirra.

V-Vísindasvið

Þeir sem falla á þetta áhugasvið hafa gaman af því að leysa vandamál með vísindalegum aðferðum, útreikningum og rannsóknum og beita rökhugsun. Þeir vilja vinna sjálfstætt og í störfum sem krefjast mikillar einbeitingar. Þeir hafa fjölþætt áhugamál og eru gjarnan opnir fyrir nýjum hugmyndum og reynslu.

L-Listasvið

Þeir sem falla á þetta svið hafa mestan áhuga á að vinna að sköpun og tjáningu. Þeim finnst oft mikilvægara að tjá tilfinningar sínar heldur en að nota rökhugsun og kjósa gjarnan að vinna sjálfstætt og vera frumlegir. Þessir einstaklingar fara gjarnan óhefðbundnar leiðir í lífinu og eru opnir fyrir nýjum hugmyndum og reynslu.

F- Félagssvið

Fólk á þessu sviði velur sér störf sem fela í sér mannleg samskipti. Þeir hafa áhuga á að hjálpa öðrum, leiðbeina eða kenna.  Samvinna, skipting ábyrgðar  og sveigjanleiki í samskiptum skiptir þá helst máli í starfi. Þeir leggja áherslu á að leysa málin með því að ræða þau út frá tilfinningum og samskiptum við aðra.

A- Athafnasvið

Þeir sem falla á þetta svið hafa áhuga á að ná fram ákveðnum markmiðum, persónulegum eða efnahagslegum. Þeir vilja vinna með öðrum en hafa mestan áhuga á að stjórna og hafa áhrif. Þeir eru gjarnan í viðskiptum, stjórnmálum og í stjórnunarstörfum og vilja vera virkir í athafnalífi.  Þeir eru oft tilbúnir til að taka áhættu í starfi og eru miklir keppnismenn.

S-Skipulagssvið

Þetta svið lýsir þeim sem vilja hafa gott skipulag á sinni vinnu. Þeir vilja vinna við skýrt afmörkuð verkefni þar sem hægt er að leita skynsamlegra og hagnýtra lausna á vandamálum. Þeir eru áreiðanlegir, vilja hafa reglu á hlutunum og vinna gjarnan með gögn og skýrslur. Þeir vilja frekar vinna undir stjórn annarra eða þar sem farið er eftir skýrum áætlunum en að stjórna öðrum sjálfir.

Unndirsvið starfsáhuga

Verk- og tæknifræði

Valin voru saman athafnir og störf  sem eiga það sameiginlegt að fela í sér störf sem falla undir verk- og tæknifræði. Þeir sem hafa áhuga á þessu sviði starfa í ýmsum geirum s.s. við byggingaframkvæmdir vélar eða rafmagnsþar sem hagnýta þarf þekkingu á tækni- og verkfræðum.

Náttúruvísindi 

Kvarðinn samanstendur af störfum og athöfnum sem tengjast rannsóknum á náttúrunni í víðum skilningi. Hann endurspeglar áhuga á að starfa við rannsóknir, fræðistörf  og hagnýtingu þekkingar á sviði náttúrufræða og svokallaðra raunvísinda.

Heilbrigðis- og lífvísindi         

Þessi kvarði inniheldur athafnir og störf sem tengjast rannsóknum og hagnýtingu á heilbrigðissviði og á sviði lífvísinda sem hefur verið vaxandi fræðigrein undanfarin ár.

Stærðfræði     

Þessi kvarði lýsir áhuga á að starfa við stærðfræðileg viðfangsefni og lausn þeirra á ýmsum sviðum (þar sem þess gerist þörf).

Raf- og byggingargreinar       

Þessi kvarði inniheldur nokkurn fjölda atriða sem endurspegla fjölbreytt svið iðnaðar sem tengjast fyrst og fremst mannvirkjagerð. Þeir sem eru háir á þessum kvarða eru líklegir til að finna sig í störfum þar sem unnið er með áþreifanlega hluti eins og byggingar og viðgerðir.

Vélar og akstur           

Þeir sem fá hátt á þessum kvarða hafa gaman af að vinna við vélar, viðgerðir þeirra, akstur og annað sem felur í sér notkun, hönnun og viðgerðir á vélbúnaði og sviði málmsmíða ýmiskonar.

Sjávarútvegur 

Ýmis störf sem tengjast helstu frumvinnslugreinu þjóðarinnar falla í þennan kvarða og  lýsir áhuga á sjávarútvegi og þeim fjölbreyttu störfum sem þar bjóðast til sjós og lands.

Tölvur 

Þessi kvarði endurspeglar áhuga á að vinna við tölvubúnað, hönnun í tölvum, forritun og fræðilega nálgun að tölvutækni og notkun hennar.

Fjármál           

Þeir sem falla á þetta svið hafa áhuga á nokkuð breiðum vettvangi fjármála og geta fundið störf víða, bæði í viðskiptalífinu og fjarmálageiranum auk opinbera geirans sem sinnir fjársýslu af ýmsu tagi.

Sala    

Þessi kvarði tengist einnig viðskiptum og þeir sem eru háir á honum  hafa áhuga á störfum sem þar sem reynt er að finna leiðir til  að fá neytendur til að kaupa vöru og þjónustu á ýmsum sviðum.

Eignaumsjón  

Þetta svið lýsir áhuga á störfum á nokkuð víðtæku sviði sem tengist umsjón eigna, daglegu viðhaldi og öryggismálum. Þetta svið hefur einkenni skipulags- og handverkssviðs í jafn miklum mæli.

Skrifstofustörf

Störf sem falla á þetta svið fela í sér pappírsvinnu, flokkun, skráningu og ritun ásamt móttöku og upplýsingagjöf hjá stofnunum og fyrirtækjum á flestum sviðum atvinnulífs.

Þjónusta og afgreiðsla

Þessi kvarði endurspeglar áhuga á að starfa við þjónustu t.d. í ferða- og veitingageiranum og við afgreiðslu aðallega við viðskiptavini á hinum almenna markaði.

Tíska og hönnun        

Þeir sem eru háir á þessu sviði hafa áhuga á að bæta og fegra útlit einstaklinga, hanna tískuvöru og vinna við fegrun og sköpun ýmiskonar.

Kennsla

Þeir sem eru háir á þessu sviði hafa áhuga á að starfa að uppeldi og kennslu með börnum og unglingum . Þetta svið nær yfir störf sem fer sífellt fjölgandi í nútímasamfélagi.

Heilbrigðisþjónusta    

Annað svið sem fellur undir þjónustugeirana eru heilbrigðismál. Þeir sem falla á þetta svið hafa áhuga á að starfa á mjög svo víðfeðmu sviði heilbrigðismála sem felur í sér störf sem krefjast bæði styttri og lengri menntunar.

Íþróttir og heilsa         

Þessi kvarði endurspeglar áhuga á störfum sem finna má nokkuð víða í samfélaginu en tengjast öll líkamsástandi eða iðkun heilbrigðra lífshátta og heilsuræktar. Áhugi þeirra sem falla á þetta svið beinist að störfum sem víða er að finna í okkar samfélagi og verða æ fjölbreyttari og umfangsmeiri.

Björgun og löggæsla 

Þeir sem eru háir á þessu sviði hafa áhuga á að vinna við almenna löggæslu og eftirlit, við rannsóknir á sakamálum og björgunarstörf ýmiss konar sem oftast eru unnin í sjálfboðavinnu hérlendis en teljast ekki til hefðbundinna launaðra starfsstétta.

Ræktun og búskapur  

Þessi kvarði samanstendur af athöfnum og störfum á sviði landbúnaðar, garðyrkju og gróðurræktar (Þeir sem hafa áhuga á störfum á þessu sviði una sér best úti í náttúrinni við nytjun hennar eða fegrun.

Sviðlistir         

Athafnir og störf sem falla undir þær listgreinar sem kalla krefjast þess að listamaðurinn stígi á svið voru teknar saman í einn kvarða. Þetta svið nær yfir tónlist, leiklist og dans, þannig að þeir sem eru háir á þessum kvarða hafa yfirleitt hug á að starfa eða taka þátt í sýningum sem fela annaðhvort eða bæði í sér leikræna tjáningu og tónlistarflutning. 

Fjölmiðlun      

Þeir sem eru háir á þessu sviði gætu bæði haft áhuga á að búa til efni fyrir fjölmiðla af ýmsu tagi og sjá um tæknilegan þátt útsendinga og upptöku.

Sjónlistir        

Þessi kvarði samanstendur af athöfnum og störfum sem spanna nokkuð vítt svið í listageiranum. Þeir sem eru háir á þessu sviði hafa áhuga á að vinna við sköpun myndverka eða hönnun hluta.

Viðskipti og rekstur    

 Ef einstaklingur er hár á þessum kvarða lýsir það áhuga á að hafa frumkvæði og bera ábyrgð á rekstri fyrirtækis og starfa sem athafnamaður eða -kona í viðskiptalífinu.

Opinber stjórnun        

Þeir sem eru háir á þessu undirsviði eru einnig athafnasamir en hafa meiri áhuga á stjórnun og skipulagningu utan viðskiptageirans og þá helst á sviðum sem tengjast opinberri stjórnsýslu og samfélagsmálum.

Hugvísindi      

Þeir sem eru háir á þessu sviði hafa áhgua á greinaum og störfum sem tilheyra hugvísindum eins og þau eru skilgreind í háskólasamfélaginu að mestu leyti. Þær eiga það sammerkt að vera grundaðar í tungumálinu og fjalla um þau svið mannlegrar tilveru sem tilheyra t.d. heimspeki, sagnfræði og bókmenntafræðum ásamt fleiri skyldum greinum.

Félagsvísindi  

Þetta svið lýsir einnig áhuga á fræðastörfum og gerir kröfu um hæfni á sviði ritunar og greiningar en viðfangsefnið afmarkar sviðið við samfélagsleg málefni.

Ráðgjöf og meðferð    

Þessi kvarði endurspeglar áhuga einstaklinga á að vinna með fólki og aðstoða við persónuleg og félagsleg vandamál. Þetta er svið sem krefst nokkurrar menntunar og tengist töluvert félagsvísindum og einnig heilbrigðisþjónustu að nokkru leyti.

Skapandi skrif

Þetta er kvarði sem endurspeglar áhuga fólks á því að vinna með og tjá sig í rituðu máli t.d. við ritun fagurbókmennta, frétta eða annars efnis.

til baka

Hvernig gagnast áhugasviðsmat við leit að námi og störfum?

Eins og fram kom hér að framan er talið mikilvægt fyrir ánægju fólks og árangur  í starfi að það velji sér starfsvettvang sem fellur að áhugasviði þess. Kenning Hollands kemur fyrst og fremst skipulagi á áhugasvið nemenda og auðveldar þeim og námsráðgjöfum að ræða um starfsáhuga og auka þannig sjálfsþekkingu hans. Holland kom einnig fram með þá hugmynd að flokka mætti vinnumarkaðinn og þau störf sem þar finnast á sama hátt og áhugasvið fólks. Í Bandaríkjunum eru öll störf flokkuð og kóðuð og þannig byggt á lýsingum á störfunum samkvæmt einu til þriggja áhugasviða Hollands (t.d. F , VH  og SAF. Hérlendis hafa verið gefnar út handbækur með starfslýsingum sem notaðar hafa verið í náms- og starfsráðgjöf en þrátt fyrir að áhugakannanir sem meta áhugasvið Hollands hafi verið notaðar hérlendis, hafa nemendur og aðrir sem eru að leita sér að hentugum starfsvettvangi ekki haft aðgang að flokkuðum starfslýsingum sem auðveldlega má para við niðurstöður úr slíkum könnunum. Samhliða gerð áhugakönnunarinnar hefur því verið ráðist í að flokka þær starfslýsingar sem til eru hérlendis eftir áhugasviðum Hollands (sjá nánar Upplýsingar um störf á www.bendill.is).

til baka

Hvað standa kvarðarnir í Bendli 3 fyrir?

Hér er hægt að skoða lýsingu á kvörðunum

til baka